Hoeveel vrijheid heb jij eigenlijk in je job?
Kun je zelf bepalen hoe je een taak aanpakt? Heb je inspraak in je planning of prioriteiten? Kun je keuzes maken over je manier van werken?
Die ruimte noemen we autonomie. En autonomie betekent niet dat je zomaar kunt doen wat je wilt. Het gaat erom dat je binnen je werk voldoende keuzevrijheid en invloed ervaart.
Voor veel mensen blijkt precies daar een belangrijk deel van hun werkenergie te zitten.
Waarom autonomie zo belangrijk is
Binnen de zelfdeterminatietheorie van Edward Deci en Richard Ryan wordt autonomie gezien als één van de drie psychologische basisbehoeften, naast competentie en verbondenheid.
We willen het gevoel hebben dat we invloed hebben op wat we doen en dat we niet voortdurend uitsluitend gestuurd worden door anderen.
Wanneer die ruimte langdurig ontbreekt, kan dat frustrerend worden. Denk bijvoorbeeld aan een leidinggevende die elk detail bepaalt, procedures die nauwelijks ruimte laten voor eigen initiatief of voortdurend veranderende prioriteiten waarop je zelf weinig invloed hebt.
Omgekeerd kan autonomie juist energie geven. Zelf kunnen nadenken, beslissingen mogen nemen en je eigen kwaliteiten kunnen inzetten, maakt een groot verschil in hoe je je werk ervaart.
Autonomie is voor iedereen iets anders
Meer autonomie betekent niet automatisch dat je volledig zelfstandig moet kunnen werken.
De ene persoon vindt het belangrijk om zelf zijn agenda te organiseren. Iemand anders wil vooral vrijheid in de manier waarop taken worden uitgevoerd. Nog iemand anders heeft behoefte aan inspraak bij beslissingen of wil meer ruimte om eigen ideeën uit te werken.
Daarom is een interessantere vraag:
“Waarin heb jij vrijheid nodig om goed te kunnen functioneren?”
Dat kan bijvoorbeeld gaan over:
• je werktempo
• de volgorde waarin je taken uitvoert
• je werkuren of werkplek
• de manier waarop je een opdracht aanpakt
• inspraak in beslissingen
• ruimte om initiatief te nemen
• de inhoud van je taken
Wat als je te weinig autonomie ervaart?
Wanneer je weinig invloed ervaart op je werk, is de eerste reactie soms: “Dan moet ik waarschijnlijk een andere job zoeken.”
Maar dat hoeft niet altijd de eerste stap te zijn.
Het kan zinvol zijn om eerst concreet te onderzoeken waar het precies wringt.
Op welke momenten voel je je het meest beperkt?
Waar zou je graag meer zeggenschap over hebben?
Welke ruimte bestaat er vandaag misschien al, maar benut je nog onvoldoende?
En welke verandering zou voor jou daadwerkelijk verschil maken?
Soms blijkt dat er binnen dezelfde functie meer mogelijk is dan je dacht. Een gesprek met je leidinggevende, andere afspraken binnen het team of een aanpassing in verantwoordelijkheden kan al verschil maken.
Op andere momenten ontdek je juist dat de manier waarop een organisatie werkt fundamenteel botst met wat jij nodig hebt.
Ook dat is waardevolle informatie.
Hoe kijken we hiernaar in loopbaanbegeleiding?
In onze begeleidingen merken we regelmatig dat mensen aanvankelijk vooral twijfelen aan hun functie of jobinhoud, terwijl tijdens de gesprekken blijkt dat niet het werk zelf, maar de manier waarop ze het kunnen uitvoeren veel energie vraagt.
Daarom onderzoeken we niet alleen wat iemand graag doet, maar ook welke werkomgeving en manier van werken daarbij passen. Hoeveel structuur heb je nodig? Waar wil je zelf beslissingen kunnen nemen? Wanneer voelt ondersteuning helpend en wanneer wordt die eerder controlerend? En op welke momenten ervaar je net wél vrijheid en energie in je werk?
Soms leidt dat tot kleine aanpassingen binnen de huidige job. Soms wordt duidelijk dat een andere rol, leidinggevende of werkomgeving beter aansluit.
Het doel is niet om zoveel mogelijk vrijheid te creëren, maar om helder te krijgen welke mate van autonomie jij nodig hebt om duurzaam goed te functioneren.
Autonomie betekent ook verantwoordelijkheid
Vrijheid op het werk heeft nog een andere kant.
Meer autonomie betekent vaak ook dat je zelf keuzes moet maken, prioriteiten moet bepalen en verantwoordelijkheid draagt voor het resultaat.
Niet iedereen heeft daarom behoefte aan maximale vrijheid.
Sommige mensen functioneren juist beter wanneer verwachtingen, rollen en structuren duidelijk zijn. De kunst is dus niet om zoveel mogelijk autonomie na te streven, maar om te ontdekken hoeveel en welke vorm van autonomie bij jou past.
Kijk niet alleen naar je functie, maar ook naar je werkomgeving
Wanneer mensen nadenken over hun loopbaan, kijken ze vaak eerst naar de inhoud van een job.
Wat wil ik doen?
Welke functie past bij mij?
Maar hoe je kunt werken is minstens zo relevant.
Dezelfde functie kan binnen twee organisaties compleet anders aanvoelen. Een andere leidinggevende, teamcultuur, mate van inspraak of manier van samenwerken kan een grote invloed hebben op hoeveel energie je uit je werk haalt.
Daarom kijken we binnen loopbaanbegeleiding niet alleen naar talenten en interesses, maar ook naar werkwaarden en behoeften.
Want passend werk gaat niet alleen over wat je kunt.
Het gaat ook over de omstandigheden waarin jij goed kunt functioneren.